Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

INTEGRACJA SENSORYCZNA

 

Na początek krótko o Teorii Integracji Sensorycznej

Twórczynią podstaw teorii, badania i terapii zaburzeń integracji sensorycznej była dr A. Jean Ayres. W latach 60-tych XX w., w Stanach Zjednoczonych sformułowała ona koncepcję, która wyjaśnia relacje pomiędzy mózgiem a naszym zachowaniem.

Teoria Integracji Sensorycznej powstała na bazie literatury z zakresu neurobiologii, neurologii, fizjologii, rozwoju dziecka, psychologii i neuropsychologii. Przez lata rozbudowywana i doskonalona w oparciu o doświadczenia kliniczne, analizę zachowań oraz przeprowadzane badania (zarówno przez samą dr Ayres jak i inne osoby) wyjaśnia nam wpływ procesów integracji sensorycznej oraz jej dysfunkcji na codzienne życie człowieka.

 

Czym jest Integracja Sensoryczna, popularnie określana jako SI?

Jest podświadomym, nieprzerwanym i złożonym procesem neurologicznym, podczas którego informacje sensoryczne odbierane w każdej chwili przez receptory wszystkich naszych zmysłów- są organizowane, interpretowane a następnie wykorzystywane przez mózg do swobodnego, celowego i efektywnego codziennego funkcjonowania. Dzięki integracji sensorycznej różne części naszego układu nerwowego mogą ze sobą współpracować.

Kiedy integracja sensoryczna przebiega bez zakłóceń możemy celowo i efektywnie działać, osiągać kolejne cele i zdobywać nowe umiejętności, uczyć się i pracować, bawić się i odpoczywać, jesteśmy w stanie zadbać o siebie i o innych.

Integracja sensoryczna jest podstawą procesów uczenia się i zachowania społecznego, to dzięki niej możemy adekwatnie reagować na wszystkie sytuacje, których doświadczamy każdego dnia.

 

Kilka informacji o naszych zmysłach

Gdy mówimy o zmysłach, to większość z nas myśli o wzroku, słuchu, smaku i węchu.

Zapominamy jednak, że nasz układ nerwowy odbiera i przetwarza informacje sensoryczne jeszcze z trzech bardzo ważnych dla nas, bazowych układów sensorycznych: dotykowego, przedsionkowego oraz proprioceptywnego (czucia głębokiego). To właśnie te układy sensoryczne są podstawą prawidłowego wszechstronnego rozwoju dziecka. Każdy z nich pełni określone funkcje, ale bardzo często ze sobą współpracują, wspólnie odpowiadają min. za poziomu pobudzenia naszego układu nerwowego, bowiem sprawnie funkcjonujące przygotowują cały układ nerwowy do codziennego funkcjonowania.

Ze względu na ich znaczenie dla naszego rozwoju i codziennego życia dziecka, ale i dorosłego, poświęcimy im nieco więcej uwagi.

 

Układ dotykowy- jest pierwszym układem sensorycznym, który rozwija się i jest w stanie funkcjonować już w łonie matki.

Zmysł dotyku pełni w naszym życiu zarówno funkcję ochronną, ale także różnicującą, dzięki której możemy rozróżniać min. przedmioty, ich wielkość, fakturę, kształt, czy też temperaturę.

Sprawnie działający układ dotykowy zapewnia nam rozwój wielu codziennych umiejętności, jak:

  • świadomość własnego ciała, dzięki której możemy swobodnie i celowo poruszać się oraz mamy poczucie tego gdzie jesteśmy i co robimy
  • planowanie motoryczne (praksja)- umiejętność wymyślenia, zaplanowania i wykonania sekwencji nowych, nieznanych nam ruchów lub czynności
  • percepcja wzrokowa, dzięki której mózg interpretuje to, co widzą oczy
  • umiejętności szkolne
  • bezpieczeństwo emocjonalne, stabilność emocjonalna
  • umiejętności społeczne.

Układ przedsionkowy, którego struktury znajdują się w uchu wewnętrznym związany jest z siłą grawitacji, z równowagą, ruchami głowy i oczu. Zmysł ten jest bardzo wrażliwy na najmniejsze nawet ruchy i zmiany pozycji, a jego wpływ na mózg rozpoczyna się już w życiu płodowym.

Dzięki licznym połączeniom z niemal każdą częścią mózgu wpływa na:

  • poczucie bezpieczeństwa grawitacyjnego
  • napięcie mięśniowe
  • ruch i równowagę
  • koordynację obustronną
  • planowanie motoryczne
  • przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne
  • przetwarzanie słuchowo-językowe
  • bezpieczeństwo emocjonalne
  • funkcjonowanie społeczne.

Układ proprioceptywny (kinestetyczny/czucia głębokiego)- dostarcza nam bodźców sensorycznych z mięśni, stawów i więzadeł, informuje nas o naszych ruchach i pozycji ciała, bez konieczności korzystania z kontroli wzroku.

Propriocepcja zapewnia nam :

  • świadomość ciała
  • kontrolę postawy, stabilizowanie naszego ciała w różnych pozycjach
  • płynność i kontrolę ruchów oraz stopniowanie siły
  • planowanie motoryczne
  • poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego.

Czym jest Dysfunkcja Integracji Sensorycznej/Zaburzenie Przetwarzania Sensorycznego?

Zaburzenie Integracji Sensorycznej, nazywane także Zaburzeniem Przetwarzania Sensorycznego lub Zaburzeniem SI jest złożoną dysfunkcją układu nerwowego; to nieprawidłowości w funkcjonowaniu mózgu lub jego zaburzenia, które utrudniają integrację sensoryczną. Mózg niepoprawnie odbiera, przetwarza i organizuje informacje sensoryczne, w związku z czym nie może ich optymalnie wykorzystać do swobodnego i celowego działania, co w efekcie zaburza codzienne życie.

Dysfunkcja Integracji Sensorycznej może w różnym stopniu zakłócać lub zaburzać rozwój i funkcjonowanie motoryczne, emocjonalne i społeczne dziecka, utrudnia procesy uczenia się, dezorganizuje jego zachowanie, powoduje, że codzienne czynności, sytuacje i zdarzenia oraz kontakty z innymi ludźmi mogą się okazać ogromnym wyzwaniem.

 

Efektem nieprawidłowego przetwarzania sensorycznego mogą być problemy w zakresie:

  • rozwoju ruchowego
  • rozwoju emocjonalnego
  • rozwoju poznawczego
  • rozwoju mowy
  • rozwoju społecznego
  • procesów autoregulacji- związanych min. z pobudzeniem układu nerwowego, z aktywnością, z koncentracją uwagi, ze snem i codziennym działaniem
  • budowania poczucia własnej wartości- niska samoocena jest efektem wielu trudności funkcjonalnych, z którymi boryka się osoba z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego.

 

Jakie mogą być objawy Zaburzenia Przetwarzania Sensorycznego/ Dysfunkcji Integracji Sensorycznej?

  • nadwrażliwość lub podreaktywność na wrażenia sensoryczne związane z dotykiem, ruchem, działaniem siły grawitacji, słuchem, wzrokiem, a także problemy z przetwarzaniem w obrębie zmysłów smaku i powonienia
  • podwyższony poziom pobudzenia i aktywności, nadruchliwość
  • obniżony poziom aktywności, ociężałość, wzmożona męczliwość
  • trudności z koncentracją uwagi
  • opóźniony rozwój ruchowy, obniżona sprawność w zakresie motoryki dużej i małej
  • problemy z czynnościami samoobsługowymi, z czynnościami dnia codziennego
  • trudności z utrzymaniem równowagi
  • obniżony poziom koordynacji wzrokowo-ruchowej
  • trudności z percepcją słuchową
  • trudności z percepcją wzrokową
  • opóźniony rozwój mowy
  • trudności z nauką: czytaniem, pisaniem, rysowaniem, matematyką, wolniejsze tempo nabywania umiejętności szkolnych
  • niskie poczucie wartości, problemy emocjonalne
  • zaburzone relacje społeczne.

 

Ważne !

Zaburzenie Przetwarzania Sensorycznego może być podłożem wielu trudności i problemów zakłócających prawidłowy rozwój dziecka, jego procesy uczenia się oraz mogą powodować problemy w jego zachowaniu, ale nie wszystkie dzieci, które mają problemy rozwojowe, w nauce i zachowaniu mają dysfunkcję integracji sensorycznej.

 

Diagnoza SI

Ocenę procesów integracji sensorycznej oraz terapię SI może prowadzić wyłącznie wykwalifikowany terapeuta metody integracji sensorycznej.

 

Ocena procesów SI opiera się na:

  • szczegółowym wywiadzie z rodzicem/opiekunem prawnym,
  • analizie dostępnej dokumentacji (np.: medycznej, psychologiczno-pedagogicznej oraz informacji z różnych środowisk, w których dziecko na co dzień funkcjonuje),
  • analizie danych z Kwestionariusza Rozwoju Sensomotorycznego oraz Arkusza Obserwacji Klinicznej,
  • wynikach prób opartych na tzw. Południowo-Kalifornijskich Testach Integracji Sensorycznej,
  • usystematyzowanej obserwacji reakcji dziecka na stymulację sensoryczną, podczas aktywności swobodnej i ukierunkowanej.

 

Ocena dzieci poniżej 4 r.ż. obejmuje:

  • szczegółowy wywiad z rodzicem/opiekunem prawnym,
  • analizę dostępnej dokumentacji dziecka i informacji od osób z najbliższego otoczenia dziecka,
  • ukierunkowaną obserwację funkcjonowania sensomotorycznego podczas swobodnej i ukierunkowanej zabawy z terapeutą.

Terapia SI

Terapia SI jest konieczna w przypadku stwierdzonej badaniem SI Dysfunkcji Integracji Sensorycznej/ Zaburzenia Przetwarzania Sensorycznego/ Zaburzenia SI.

Jest również wskazana w przypadkach innych problemów, czy dysfunkcji rozwojowych (jako element wielospecjalistycznej pomocy dziecku), w których zaburzenia przetwarzania sensorycznego często współwystępują, jak np.:

  • opóźnienie rozwoju psychoruchowego
  • opóźnienie i zaburzenia rozwoju mowy
  • specyficzne trudności szkolne
  • mutyzm wybiórczy
  • ADHD
  • Zespół Aspergera
  • autyzm
  • choroby genetyczne, np. Zespół Downa, Zespół Łamliwego Chromosomu X, Zespół FAS
  • MPD (mózgowe porażenie dziecięce)- jako wsparcie procesu rehabilitacji ruchowej.

 

Terapia SI:

  • jest terapią neurofizjologiczną bazującą na ruchu, z wykorzystaniem różnorodnego, specjalistycznego sprzętu, jak np.,: podwieszane platformy, huśtawki, deskorolki, trampolina, hamaki, liny i drabinki do wspinaczki, materiały o różnych fakturach itp.;
  • jest oparta na „naukowej” zabawie, ukierunkowanej i metodycznej, dostosowanej do indywidualnych potrzeb neurologicznych oraz możliwości dziecka.

 

Celem terapii SI jest usprawnienie przetwarzania i organizacji wrażeń sensorycznych przez mózg i w efekcie lepsze codzienne funkcjonowanie sensomotoryczne dziecka.

Podczas zajęć terapeutycznych nie ćwiczy się konkretnych umiejętności motorycznych, czy percepcyjnych. Dziecko jest zachęcane do aktywnego uczestnictwa w ukierunkowanej zabawie lub aktywności swobodnej, stymulującej przede wszystkim układy: przedsionkowy, proprioceptywny (czucia głębokiego) i dotykowy.

Poprzez zaangażowanie się w ukierunkowaną przez terapeutę zabawę oraz odpowiednio dobrane, o rosnącej trudności aktywności sensomotoryczne, dziecko zaczyna przejawiać coraz bardziej zorganizowane i skuteczne reakcje na bodźce sensoryczne, które odbiera z własnego ciała i z otoczenia; stopniowo pokonując napotykane trudności i podejmując kolejne wyzwania zdobywa pewność siebie, osiąga nowe umiejętności rozwojowe, buduje poczucie własnej wartości.

Efektem terapii SI są postępy dziecka w zakresie rozwoju motorycznego, emocjonalnego i społecznego; rozwój umiejętności poznawczych i językowych, poprawa samooceny, poprawa codziennego funkcjonowania i efektywności uczenia się.

Terapia ruchem, z wykorzystaniem specjalistycznego sprzętu, jak np.,: podwieszane platformy, różnorodne huśtawki, deskorolki, trampolina, hamaki, liny i drabinki do wspinaczki, materiały o różnych fakturach itp.

Rodzice/opiekunowie w procesie terapii dziecka

Rodzice/opiekunowie dziecka spełniają ogromną i niezastąpioną rolę w jego terapii.

Skuteczna terapia SI wymaga bowiem zarówno odpowiedniej motywacji dziecka do udziału w zajęciach, jak również aktywnego zaangażowania rodziców/opiekunów w proces terapii. Tylko pełna współpraca z terapeutą SI oraz systematyczna realizacja w warunkach domowych otrzymanych zaleceń i strategii postępowania, umożliwia wykorzystanie potencjału dziecka oraz osiągnięcie trwałej poprawy jego funkcjonowania.

 

 

Materiały źródłowe:

  1. A. Jean Ayres.: „Dziecko a integracja sensoryczna”. Harmonia Universalis, Gdańsk 2015.
  2. C. Stock Kranowitz: „Nie-zgrane dziecko”. Harmonia Universalis, Gdańsk 2011.
  3. artykuły dostępne na stronie Stowarzyszenia Integracji Sensomotorycznej: www.sism.org.pl

 

opracowała:

mgr Maja Ebert

terapeuta metody integracji sensorycznej

 

Rodzicom, opiekunom, nauczycielom polecamy literaturę:

  1. J. Koomar, C. Kranowitz, S. Szklut, L. Balzer-Martin, E. Haber, D. I. Sava: „Integracja sensoryczna. Odpowiedzi na pytania zadawane przez nauczycieli”. Harmonia Universalis, Gdańsk 2014.
  2. C. Stock Kranowitz: „ Nie-zgrane dziecko”. Harmonia Universalis, Gdańsk 2011.
  3. C. Stock Kranowitz: „ Nie-zgrane dziecko w świecie zabaw i gier”. Harmonia Universalis, Gdańsk 2011.
  4. M. Borkowska, K. Wagh.: „Integracja sensoryczna na co dzień”. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2010.

Zachęcamy także do zapoznania się z informacjami i artykułami dostępnymi na stronach internetowych:

a. Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Integracji Sensorycznej:   www.pstis.pl
b. Stowarzyszenia Integracji Sensomotorycznej:   www.sism.org.pl

bip logo 2 UE-logo logo z listkiem