Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

Jak postępować z uczniem zagrożonym niedostosowaniem społecznym?

 

Na początek myślę, że warto powiedzieć czym jest niedostosowanie społeczne i jaka jest różnica między uczniem niedostosowanym społecznie, a uczniem zagrożonym niedostosowaniem społecznym.

Zdaniem różnych przedstawicieli niedostosowanie społeczne to zaburzenie w zachowaniu, które utrudnia lub uniemożliwia osobnikom normalne współżycie z innymi ludźmi. To stan, w którym, osoba (uczeń) przejawia trudności adaptacyjne w środowisku społecznym, lecz przyczyny takiego stanu mogą dotyczyć samego ucznia bądź, środowiska, w którym przebywa.

W zależności od nasilenia objawów i dodatkowych czynników środowiskowych, wyróżniono niedostosowanie społeczne i zagrożenie niedostosowaniem społecznym.

 

Jako osoby niedostosowane społecznie traktuje się dzieci i młodzież, u których na skutek zaburzeń wewnętrznych lub niekorzystnych warunków środowiskowych występują utrwalone zaburzenia w zachowaniu. Zagrożeni niedostosowaniem społecznym są dzieci i młodzież wychowująca się w warunkach niekorzystnych dla rozwoju psychospołecznego, na który negatywny wpływ wywierają takie środowiska jak: rodzina czy grupa rówieśnicza. (za: L. Pytka, 2000, s. 90).

W ramach zajęć rewalidacji (zawartych w orzeczeniu) dla uczniów niedostosowanych społecznie przewidziane są zajęcia resocjalizacyjne a dla uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym -zajęcia socjoterapeutyczne.

O czym powinien pamiętać nauczyciel?

  1. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego

Uczeń niedostosowany społecznie lub zagrożony niedostosowaniem społecznym uzyskuje orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Przedstawiona jest tu diagnoza, zalecenia i uzasadnienie. W orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego zalecane są warunki realizacji potrzeb edukacyjnych, formy stymulacji, terapii, usprawniania, rozwijania potencjalnych możliwości i mocnych stron dziecka, a także najkorzystniejsze dla dziecka formy kształcenia specjalnego, np. w młodzieżowym ośrodku wychowawczym lub młodzieżowym ośrodku socjoterapii.

Bardzo ważne jest dokładne zapoznanie się z orzeczeniem dotyczącym zagrożenia niedostosowania społecznego, ponieważ czasem zdarza się, że uczeń, który posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego z uwagi na zagrożenie niedostosowaniem społecznym, sam nie przejawia cech niedostosowania społecznego. Dzieje się tak w przypadku uczniów (by mogli np. przebywać w odpowiedniej palcówce), którym wydano w/w orzeczenie z uwagi na sytuację rodzinną (uzależnienia rodziców, niekorzystne warunki rozwoju, interwencja w miejscu zamieszkania itp.) lub niewydolność wychowawczą rodziców.

Pracując z takim dzieckiem należy pamiętać o tym, że nawet jak uczeń nie przejawia cech zagrożenia niedostosowaniem społecznym, to jest on uczniem o specjalnych potrzebach edukacyjnych z uwagi na trudną sytuację w jakiej się znalazł.

  1. Podstawa programowa

Młodzież niedostosowana społecznie i zagrożona niedostosowaniem społecznym realizuje podstawę programową kształcenia ogólnego określoną dla poszczególnych typów szkół.

Nauczyciel jest obowiązany dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb psychofizycznych i edukacyjnych ucznia.

  1. Ocenianie.

Zasady oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów reguluje rozporządzenie MEN, które nakłada na nauczycieli obowiązek uwzględniania podczas oceniania ucznia niedostosowanego społecznie i zagrożonego niedostosowaniem społecznym wpływu zaburzeń rozwojowych na jego naukę i zachowanie.

  1. Zasady pracy z uczniem zagrożonym niedostosowaniem społecznym.

  W pracy z uczniem zagrożonym niedostosowaniem społecznym nauczyciele powinni stosować się do następujących zasad:

a) indywidualizacji nauczania

b) stopniowania trudności

c) odpowiedniego oceniania

d) pomocy w nauce

e) dominacji wychowania

f) systematyczności

g) metod i form aktywizujących

h) treści kształcenia

i) nauczania zespołowego

  1. Jak nauczyciel może wspomóc ucznia w nauce?
    • Poznać dziecko, jego mocne i słabe strony.
    • Nawiązać pozytywną relację z uczniem oraz instytucjami wspierającymi ucznia i jego rodzinę (relacje należy budować powoli, trzeba zapracować na zaufanie i szacunek ucznia).
    • Potraktować ucznia indywidualnie, okazać zainteresowanie i szacunek, zauważyć je w grupie. Zwracać się do ucznia po imieniu. Traktować podmiotowo.
  • Zachęcić do uczestnictwa w grupie, wspomóc w nawiązywaniu relacji społecznych z rówieśnikami.
  • Ukierunkować aktywność ucznia poprzez stwarzanie mu odpowiednich warunków do rozwoju zainteresowań, stosowanie pozytywnych wzmocnień mających na celu podniesienie samooceny i własnej wartości ucznia.
  • Wskazywać wzorce pozytywnych zachowań (można samemu postarać się zaimponować swoim podopiecznym, być dla nich wzorem).
  • Włączać (lub zachęcać) ucznia do zajęć dodatkowych rozwijających zainteresowania ucznia. Organizować zajęcia, które będą alternatywą dla ryzykownych zachowań ucznia i będą odpowiadały jego zainteresowaniom. Można też przekazać informację na temat takich zajęć organizowanych przez inne placówki.
  • Promować zdrowy i higieniczny styl życia.
  • Utrzymywać kontakt i współdziałać z rodziną ucznia.
  • Kształtować refleksyjność uczniów, myślenie problemowe i perspektywiczne. Pomoc uczniom w konstruowaniu racjonalnych planów życiowych adekwatnych do możliwości i warunków osobistych uczniów.
  • Okazywać zrozumienie dla problemów (i sytuacji życiowej) ucznia, życzliwość, serdeczność, sympatię i wsparcie. Warto pamiętać, że dzieci nie rodzą się „złe i niegrzeczne”, tylko reagują    w sposób jaki potrafią na doświadczenia życiowe, które ich     spotkały.
  • Być cierpliwym, mieć czas dla ucznia, nie odsyłać go (być może dużo go kosztowała sama odwaga przyjścia do was)
  • W sytuacjach trudnych okazywać spokój i opanowanie, problemy rozwiązywać kulturalnie, mądrze i sprawiedliwie. Należy być konsekwentnym i stabilnym emocjonalnie.
  • Być dyskretnym i delikatnym, aby nie zawieść zaufania dziecka (nie ma to odniesienia do sytuacji zagrażających zdrowiu lub życiu dziecka)
  • Jasno określić zasady współpracy z uczniem. Zawierać umowy. Wyjaśniać motywy swojego postępowania, zakazy i nakazy uzasadniać
  • Należy chwalić i nagradzać nawet za niewielkie postępy (najlepiej na forum grupy). Oceniać obiektywnie. W pochwałach należy być autentycznym i chwalić tylko za   rzeczy, których uczeń naprawdę dokonał.
  • Nie pozwalać by uczeń mówił sam źle o sobie. Należy wzmacniać poczucie wartości i zachęcać do zauważania dobrych cech w sobie.
  • Okazywać życzliwe zainteresowanie sprawami szkolnymi ucznia. Rozmawiać z dzieckiem o  jego zainteresowaniach, celach i planach na przyszłość.
  • Kształtować właściwą motywację. Przekonywać ucznia, że jest bardziej zdolny niż mu się wydaje.
  • Kształtować umiejętności organizacyjne niezbędne do radzenia sobie z problemami poznawczymi i społecznymi.
  • Stwarzać sytuacje, w których uczeń może się wykazać swoimi zdolnościami, zainteresowaniami lub okazywać pomoc w wyszukiwaniu konkretnych mocnych stron ucznia i ich rozwijaniu.
  • Motywować do systematycznej pracy poprzez zauważanie postępów, ustalanianie realistycznych celów, zachęcanie i pozytywne komentowanie pracy ucznia.
  • Stosować różne metody nauczania - być nieszablonowym i ekscytującym.
    Odnosić do rzeczywistości to, czego go uczysz - niech praktyka uzupełnia teorię.
  • Stawiać na ucznia. Wierzyć w jego możliwości. Jeżeli mu się coś nie uda, zrozumieć go i zachęcić do dalszej pracy. Motywować do wytrwałości i niepoddawania się w przypadku porażki.
  • W codziennej pracy dydaktycznej, należy wspierać ucznia poprzez udzielanie mu wskazówek, podpowiedzi i ukierunkowanie toku myślenia, zauważać jego postępy, dostrzegać nawet niewielkie sukcesy, bazować na mocnych stronach ucznia.
  • Należy jasno wyznaczać granice i uprzedzać o konsekwencjach niepożądanego działania. Stawiać wymagania w sposób jasny i konkretny. Uczyć norm społecznych i dbać o ich przestrzeganie. Rozmawiać o przewidywanych konsekwencjach różnych działań.
  • Stale, życzliwie przypominać o ustalonych zasadach postępowania, uczyć ponoszenia odpowiedzialności za własne działania (pomocne może być spisanie najważniejszych zasad zachowania i określenie konsekwencji za ich łamanie i nagród za ich przestrzeganie). Bardzo istotne jest wzmacnianie, chwalenie ucznia za przejawy zachowań właściwych oraz docenianie jego starań.

Źródła:

Borecka- Biernat, D. ( red. nauk.). ( 2011). Zaburzenia w zachowaniu dzieci i młodzieży w kontekście trudnych sytuacji szkolnych i pozaszkolnych. Kraków. Impuls.
Paszkiewicz, A. Łobacz, M. ( 2013). Uczeń o specjalnych potrzebach wychowawczych w klasie szkolnej. Warszawa. Difin.
Podniesienie efektywności kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Materiały dla nauczycieli ( 2010). Warszawa. Ministerstwo Edukacji Narodowej.

Specjalne potrzeby edukacyjne. Prawne ABC dyrektora przedszkola, szkoły i placówki. ( 2010). Warszawa. MEN.

Czapów, C. (1978). Wychowanie resocjalizujące. Elementy metodyki i diagnostyki. Warszawa: PWN.

Konopnicki, J. (1971). Niedostosowanie społeczne. Warszawa: PWN.

Pytka, L. (2000). Pedagogika resocjalizacyjna. Wybrane zagadnienia teoretyczne, diagnostyczne i metodyczne.



Materiał przygotowała i opracowała: Dorota Ławecka – Bednarska – pedagog, socjoterapeuta

bip logo 2 UE-logo logo z listkiem